اوقات شرعی ایران

ایران جدول رسمی دارد، اما آن جدول عصر و عشا را در ستون جداگانه منتشر نمی‌کند. برنامه به‌جای آن با روش مؤسسهٔ ژئوفیزیک دانشگاه تهران محاسبه می‌کند و هر سطر را «محاسبه‌شده» برچسب می‌زند؛ این صفحه دلیلش را توضیح می‌دهد.

چرا اینجا «۰ دقیقه اختلاف» نوشته نشده است

برای ایران ادعای برابری دقیقه‌به‌دقیقه با جدول رسمی نوشته نشده است. جدول‌های رسمی ایران اذان صبح، طلوع آفتاب، اذان ظهر، غروب، اذان مغرب و نیمهٔ شرعی شب را منتشر می‌کنند و عصر و عشا در آن‌ها ستون جداگانه ندارند، چون در عمل رایج ظهر و عصر با هم و مغرب و عشا با هم خوانده می‌شوند. بنابراین هیچ مرجع منتشرشده‌ای وجود ندارد که بتوان شش وقت این صفحه را سطر به سطر با آن سنجید و برابری کامل را ادعا کرد. اوقات این صفحه با روش مؤسسهٔ ژئوفیزیک دانشگاه تهران محاسبه می‌شود و هر سطر برچسب «محاسبه‌شده» دارد. در سنجش ما، در چهار وقتی که جدول رسمی منتشر می‌کند (اذان صبح، طلوع آفتاب، اذان ظهر و اذان مغرب)، این محاسبه در ۹۸٫۹ درصد خانه‌ها با جدول رسمی یکی بود و بیشترین اختلاف یک دقیقه بود؛ عصر و عشا را نهاد رسمی منتشر نمی‌کند، پس سنجیده نشده‌اند. صفحه‌های شهر دو ستون دیگر جدول رسمی، یعنی غروب آفتاب و نیمه‌شب شرعی، را هم نشان می‌دهند: غروب از مختصات همان شهر محاسبه می‌شود و نیمه‌شب شرعی نیمهٔ فاصلهٔ غروب آفتاب تا اذان صبح فردا است، همان‌گونه که در جدول رسمی می‌آید؛ این دو هم محاسبه‌شده‌اند و ممکن است یکی دو دقیقه با جدول رسمی فرق کنند. دقیقه‌های احتیاطی که هر مسجد یا تقویم محلی می‌افزاید، و جدول‌هایی که بر پایهٔ زاویهٔ دیگری ساخته شده‌اند، بیرون از این دامنه‌اند.

شهرها

۳۵۸ شهر موجود است، مرتب‌شده بر پایهٔ جمعیت. شهری که نیست، هنوز در پایگاه دادهٔ اوقات شرعی ثبت نشده است.

مأخذ و روش محاسبه

نهاد
مؤسسهٔ ژئوفیزیک دانشگاه تهران
روش محاسبه
مؤسسهٔ ژئوفیزیک دانشگاه تهران
اذان صبح در ۱۷٫۷ درجه فرورفتگی خورشید، عشا در ۱۴ درجه، و مغرب زمانی که خورشید ۴٫۵ درجه زیر افق می‌رسد — یعنی مغرب از خود غروب دیرتر است. یک محاسبه است، نه جدول منتشرشده.
حساب عصر
عصر با نسبت سایهٔ یک برابر محاسبه می‌شود؛ این همان چیزی است که تقویم‌های رایج ایران نشان می‌دهند. اگر جدولی را دنبال می‌کنید که عصر را با سایهٔ دو برابر می‌دهد، این نسبت در تنظیمات برنامه جداگانه قابل تغییر است.
دقیقهٔ احتیاطی
هیچ. برنامه از خودش دقیقهٔ احتیاطی اضافه نمی‌کند؛ روش تهران هم دقیقهٔ افزودهٔ داخلی ندارد. تقویم‌های چاپی ایران گاهی چند دقیقه احتیاط به اذان صبح می‌افزایند و اختلاف‌های کوچک معمولاً از همین‌جا می‌آید، نه از زاویهٔ متفاوت.
منطقهٔ زمانی
ایران یکی از معدود کشورهایی است که اختلاف نیم‌ساعته دارد، و از سال ۲۰۲۲ دیگر ساعت رسمی را در تابستان جلو نمی‌کشد؛ بنابراین جدول‌های قدیمی‌تر که تغییر ساعت فروردین و شهریور را فرض می‌کنند، در بخشی از سال یک ساعت خطا می‌دهند. اختلاف نیم‌ساعته هنگام مقایسه با کارت‌های آن‌سوی مرز هم مهم است: یک ساعت اختلاف با جدولی از ترکیه یا نیم‌ساعت اختلاف با جدولی از افغانستان معمولاً ساعت رسمی است، نه محاسبه. هر صفحهٔ شهر از مختصات خود آن شهر حساب می‌شود؛ کشوری که از ارومیه تا زاهدان بیش از بیست درجه طول جغرافیایی دارد، با یک افق واحد توصیف نمی‌شود.
تقویم هجری و هلال
آغاز ماه‌های قمری، از جمله رمضان و شوال، در ایران را ستاد استهلال دفتر مقام معظم رهبری پس از استهلال اعلام می‌کند و تاریخ‌های پیش از اعلام در تقویم رسمی کشور آمده است که مؤسسهٔ ژئوفیزیک دانشگاه تهران منتشر می‌کند. تاریخ هجری قمری این سایت برای ایران ماه‌های اعلام‌شدهٔ همین ستاد را دنبال می‌کند؛ ماهی که هنوز اعلام نشده تخمینی است و ممکن است یک روز با اعلام فاصله داشته باشد. هر جا اعلامی شده باشد، همان معتبر است.

مرجعی که روش محاسبهٔ اوقات شرعی ایران به نام آن شناخته می‌شود و تقویم‌های رایج کشور بر پایهٔ آن ساخته می‌شوند. جدول‌های منتشرشدهٔ آن ستون عصر و عشا ندارند و نشانی زندهٔ سرویس جدول آن هنگام بررسی منابع این سایت پیدا نشد؛ به همین دلیل اینجا نشانی‌ای ذکر نمی‌شود.

اوقات شرعی ایران

چرا در این صفحه ادعای برابری دقیقه‌به‌دقیقه نوشته نشده است

در صفحه‌های کشورهایی مثل ترکیه یا مالزی نوشته می‌شود که اوقات برابر با جدول منتشرشدهٔ نهاد رسمی است، چون نهاد رسمی همان شش وقت را منتشر می‌کند و می‌توان سطر به سطر سنجید. ایران چنین نیست. جدول‌های رسمی ایران اذان صبح، طلوع آفتاب، اذان ظهر، غروب، اذان مغرب و نیمهٔ شرعی شب را می‌دهند؛ عصر و عشا ستون جداگانه ندارند، چون در عمل رایج ظهر با عصر و مغرب با عشا خوانده می‌شود. وقتی دو وقت از شش وقت اصلاً منتشر نمی‌شود، ادعای برابری کامل ساختنی نیست. به‌جای ساختن ادعایی که پشتوانه ندارد، این صفحه‌ها می‌گویند اوقات محاسبه شده‌اند و می‌گویند با چه روشی.

روشی که به‌جای آن استفاده می‌شود

محاسبهٔ این صفحه‌ها روش شناخته‌شده به نام مؤسسهٔ ژئوفیزیک دانشگاه تهران است: اذان صبح وقتی خورشید ۱۷٫۷ درجه زیر افق است، عشا در ۱۴ درجه، و مغرب — برخلاف بیشتر روش‌های دیگر — نه در لحظهٔ غروب بلکه وقتی خورشید ۴٫۵ درجه پایین‌تر از افق رفته است. همین جزئیات کوچک تفاوت عملی می‌سازد: عشای محاسبه‌شده با ۱۴ درجه چند دقیقه زودتر از عشای هجده‌درجه‌ای روش‌های رایج کشورهای همسایه می‌افتد، و مغرب چند دقیقه دیرتر از غروب نوشته می‌شود. اگر جدولی از کشور دیگری بیاورید و ببینید عشا با صفحهٔ ما نمی‌خواند، پیش از هر چیز زاویهٔ آن جدول را نگاه کنید.

عصر و نسبت سایه

عصر در این صفحه‌ها با نسبت سایهٔ یک برابر حساب می‌شود؛ یعنی وقتی سایهٔ هر چیز به اندازهٔ خودش از سایهٔ نیم‌روزی‌اش بلندتر شود. این همان چیزی است که تقویم‌های رایج ایران نشان می‌دهند. نسبت سایهٔ دو برابر، که در بخش بزرگی از جنوب آسیا و در میان حنفی‌ها رایج است، عصر را در زمستان می‌تواند بیش از نیم ساعت دیرتر ببرد؛ بنابراین جدولی که از کابل یا پیشاور آورده شده با صفحهٔ ایران در ستون عصر نمی‌خواند و این اختلاف هم طبیعی است و هم قابل تنظیم: نسبت سایه در برنامه جداگانه انتخاب می‌شود.

شهرها، مختصات و ساعت رسمی

هر صفحهٔ شهر از مختصات همان شهر حساب می‌شود، نه از یک نقطهٔ مرجع در تهران. برای کشوری با این پهنا فرق می‌کند: در یک غروب، فاصلهٔ اذان مغرب ارومیه و زاهدان به اندازهٔ یک ساعت می‌رسد، در حالی که ساعت رسمی هر دو یکی است. ساعت رسمی ایران +۰۳:۳۰ است و از سال ۲۰۲۲ دیگر در تابستان جلو کشیده نمی‌شود؛ اگر جدول چاپی قدیمی‌ای دارید که تغییر ساعت را فرض کرده، در نیمی از سال یک ساعت خطا خواهد داشت. اختلاف نیم‌ساعته با همسایه‌ها هم همین‌جا معنا پیدا می‌کند: فاصلهٔ سی‌دقیقه‌ای با کارتی از افغانستان معمولاً ساعت است، نه حساب.

غروب آفتاب و نیمه‌شب شرعی

جدول رسمی ایران غیر از اذان‌ها دو زمان دیگر هم دارد: غروب آفتاب و نیمه‌شب شرعی. صفحه‌های شهر هر دو را کنار شش وقت نشان می‌دهند. غروب لحظهٔ پنهان شدن خورشید است و از مختصات همان شهر محاسبه می‌شود؛ اذان مغرب در روش تهران چند دقیقه پس از آن است، چون مغرب وقتی است که خورشید ۴٫۵ درجه زیر افق رسیده باشد. نیمه‌شب شرعی نیمهٔ فاصلهٔ غروب آفتاب تا اذان صبح فردا است؛ جدول رسمی ایران همین زمان را با همین تعریف می‌آورد، و چون غروب و اذان صبح هر روز جابه‌جا می‌شوند، نیمه‌شب شرعی با ساعت دوازده شب یکی نیست. هر دو زمان محاسبه‌شده‌اند، نه رونویسی از جدول، و ممکن است یکی دو دقیقه با جدول رسمی فرق کنند.

منابعی که اینجا منبع شمرده نمی‌شوند

سایت‌های پرمراجعهٔ اوقات شرعی فارسی ناشر رسمی نیستند؛ آن‌ها هم مثل ما محاسبه می‌کنند یا از جدولی رونویسی می‌کنند که خودشان منتشرکننده‌اش نیستند. به همین دلیل نام هیچ‌کدام در این صفحه به‌عنوان مأخذ نیامده است و هیچ نشانی‌ای که بررسی نشده باشد نوشته نمی‌شود. آنچه می‌بینید یک محاسبهٔ صادقانه است که نام روشش را پنهان نمی‌کند.

استفادهٔ بدون اینترنت

هر صفحهٔ شهر شش وقت امروز، غروب آفتاب و نیمه‌شب شرعی، تاریخ هجری و جدول ماهانه را با برچسب مأخذ نشان می‌دهد. در خود برنامه شش وقت نماز وقتی شبکه در دسترس نیست روی دستگاه محاسبه می‌شود، با همان روش و همان مختصاتی که سرور به کار می‌برد؛ بنابراین شهری که یک بار باز کرده باشید بدون اتصال هم اوقاتش را نشان می‌دهد. این هم‌خوانی عمدی است: وقتِ آفلاینی که با وقتِ آنلاین نخواند، از نبودِ وقت بدتر است.

پرسش‌های رایج دربارهٔ اوقات شرعی ایران

چرا برای ایران ادعای برابری با جدول رسمی نوشته نشده است؟
چون جدول‌های رسمی ایران عصر و عشا را در ستون جداگانه منتشر نمی‌کنند. وقتی دو وقت از شش وقت منتشر نشده باشد، ادعای برابری کامل ساختنی نیست؛ پس هر سطر «محاسبه‌شده» برچسب می‌خورد.
اوقات این صفحه چقدر با جدول رسمی فاصله دارد؟
در چهار وقتی که جدول رسمی منتشر می‌کند — اذان صبح، طلوع آفتاب، اذان ظهر و اذان مغرب — سنجش ما نشان داد که این محاسبه در ۹۸٫۹ درصد خانه‌ها با جدول رسمی یکی است و بیشترین اختلاف یک دقیقه است. عصر و عشا در جدول رسمی ستون جداگانه ندارند و سنجیده نشده‌اند؛ به همین دلیل ادعای برابری کامل نوشته نمی‌شود.
اوقات این صفحه با چه روشی حساب می‌شود؟
با روش مؤسسهٔ ژئوفیزیک دانشگاه تهران: اذان صبح ۱۷٫۷ درجه، عشا ۱۴ درجه، و مغرب وقتی خورشید ۴٫۵ درجه زیر افق می‌رسد. نسبت سایهٔ عصر یک برابر است و در برنامه قابل تغییر.
نیمه‌شب شرعی در این صفحه‌ها چگونه حساب می‌شود؟
نیمه‌شب شرعی نیمهٔ فاصلهٔ غروب آفتاب تا اذان صبح فردا است؛ جدول رسمی ایران همین تعریف را به کار می‌برد. صفحهٔ هر شهر آن را از غروب محاسبه‌شدهٔ همان شهر و اذان صبح فردای جدول به دست می‌آورد، پس محاسبه‌شده است و ممکن است یکی دو دقیقه با جدول رسمی فرق کند.
چرا عشای این صفحه از جدول کشور همسایه زودتر است؟
روش تهران عشا را با ۱۴ درجه می‌گیرد، در حالی که روش‌های رایج در پاکستان و افغانستان ۱۸ درجه را به کار می‌برند. اختلاف از همین زاویه می‌آید، نه از خطای محاسبه.

اوقات شرعی ایران را همراه خود داشته باشید

برای یادآور اذان، ویجت‌های صفحهٔ خانه و جدول ماهانه، برنامهٔ نمازگاه را دریافت کنید.